عبد الرزاق الكاشاني ( القاشاني )
28
مجموعه رسائل ومصنفات كاشانى
« الكاشي » برافزوده است « 1 » وهمين افزايش باعث شده تا بعضي در اينكه أو زادهء شهر كاشان است ترديد نمايند « 2 » . امّا بدون شك اين نسبت دوّمى ، نسبتي غلط است - كه أهل فن به وفور اين اغلاط در كشف الظنون واقفند - ؛ چه حاج خليفه در اينجا ميان عبد الرزاق كاشاني عارف وعبد الرزاق سمرقندى صاحب مطلع سعدين اختلاط نموده ونسبت دوّمى را به أولى بخشيده است . مؤيّد اين مطلب اينكه همو در معرفى اصطلاحات الصّوفيه سال وفات كاشاني را به سال 730 ه . ق ضبط نموده امّا در اينجا أو را متوفاى 887 ( يعنى سال فوت كمال الدين عبد الرزاق سمرقندى ) مىداند . علّامه مدرس تبريزى در نقد همين انتساب مىنويسد : . . . پس ظاهر آن است كه در عبد الرزاق كاشى مؤلف تأويلات القرآن با عبد الرزاق سمرقندى مؤلف مطلع سعدين اشتباه اسمى شده است « 3 » . . . . » . با اين تفصيل مىتوان نام ونسب أو را « كمال الدّين أبو الفضل عبد الرزاق بن جمال الدّين أبى الغنائم الكاشاني » ضبط نمود . پيش از اين گفتيم كه زندگى عبد الرّزاق در هالهاى از ابهام قرار دارد . يكى ديگر از نقاط ناشناختهء حياتش سال ولادت اوست كه نه در مصادر پيشينيان ونه در مآخذ پسينيان به آن اشارهاى نشده است . تلاش اين بنده در اين سطور بر آن است كه بر أساس قرائن اندكى كه بدست داريم محدودهء تقريبي ولادت أو را مشخص سازد . كاشاني خود ، تنها در نامهاى كه به معاصر نامدارش علاء الدّولهء سمنانى نوشت اشارههاى كوتاهى به بعضي از فرازهاى زندگيش كرده است كه آن هم نمىتواند مشكل سال ولادتش را به تحقيق باز نمايد . به روايت اين نامه - كه على رغم كوتاهى اشاراتش بهترين مصدر دربارهء زندگى كاشاني است - « در أوائل جوانى از بحث فضليات و
--> ( 1 ) . بنگريد : كشف الظنون ج 1 ستون 336 . ( 2 ) . حضرت أستاذ علّامه آيت الله حاج سيد محمد على روضاتى - حفظه اله تعالى - را اعتقاد چنين است كه كاشاني صاحب اصطلاحات ، غير از كاشاني صاحب لطائف الاعلام است واين دوّمى را برخاسته از بلاد سمرقند مىدانند . ( 3 ) . بنگريد : ريحانة الأدب ج 5 ص 35 .